Ô tô nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị.

Cơ cấu nguồn thu dịch chuyển tích cực theo hướng bền vững

Theo số liệu từ Cục Hải quan, cán cân thương mại trong 4 tháng đầu năm 2026 ghi nhận mức thâm hụt nhẹ khi kim ngạch xuất khẩu đạt 169,02 tỷ USD và kim ngạch nhập khẩu đạt 176,66 tỷ USD. Tuy nhiên, điểm sáng lớn nhất nằm ở trị giá xuất nhập khẩu chịu thuế khi đạt 61 tỷ USD, tăng 24,3%. Đây là nền tảng vững chắc giúp số thu toàn ngành tính đến ngày 30/4/2026 đạt 166.301 tỷ đồng, hoàn thành 36,9% dự toán năm.

Bảng: Các nhóm hàng đóng góp tăng thu lớn cho ngân sách (4 tháng đầu năm 2026)

Đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan (Cục Hải quan) phân tích, việc kim ngạch chịu thuế tăng mạnh 24,3% nhưng số thu ngân sách chỉ tăng 16,5% là do tác động từ các chính sách ưu đãi tài khóa dành cho doanh nghiệp. Dù vậy, sự hụt thu cơ học này đã được bù đắp xứng đáng nhờ sự dịch chuyển tích cực trong cơ cấu hàng hóa. Trọng tâm nhập khẩu đã chuyển dịch mạnh mẽ từ hàng tiêu dùng sang nhóm tư liệu sản xuất và máy móc phục vụ dự án đầu tư công.

Bà Trần Thị Kim Hà, Tổ trưởng Tổ dự toán - Tổng hợp (Ban Nghiệp vụ thuế hải quan) chia sẻ:

"Nguồn thu hải quan hiện nay đang chuyển dịch theo hướng bền vững hơn, gắn liền với chu kỳ sản xuất và đầu tư. Tuy nhiên, việc tăng trưởng phụ thuộc vào một số nhóm hàng chủ lực như ô tô và linh kiện điện tử cũng tiềm ẩn rủi ro khi thị trường biến động theo chính sách nội địa hoặc các rào cản kỹ thuật quốc tế."

Áp lực hụt thu từ rào cản thương mại và chính sách năng lượng

Dù kết quả chặng khởi đầu khá khả quan, song lộ trình hoàn thành chỉ tiêu phấn đấu 516.500 tỷ đồng trong những tháng còn lại của năm 2026 dự báo sẽ đối mặt với "cơn gió ngược" từ nhiều yếu tố khách quan:

Sụt giảm nguồn thu từ dầu thô: Sản lượng dầu thô nhập khẩu tháng 4/2026 giảm 7,7% so với tháng trước và giảm 23,2% so với cùng kỳ 2025, kéo giảm thu khoảng 1.030 tỷ đồng tại các địa bàn trọng điểm như Hải Phòng, Hưng Yên, Thanh Hóa, Hà Tĩnh.

Tác động từ chính sách miễn giảm thuế: Việc đưa thuế xăng dầu, nhiên liệu bay về 0% (theo Quyết định số 482/QĐ-TTg và Nghị quyết số 19/2026/QH16) ước tính làm hụt thu từ 8.600 đến 11.000 tỷ đồng trong giai đoạn từ cuối tháng 3 đến hết tháng 6/2026. Đặc biệt, áp lực hụt thu cơ học cả năm từ chính sách giảm 2% thuế GTGT lên tới khoảng 56.400 tỷ đồng.

Rào cản phòng vệ thương mại: Quyết định số 612/QĐ-BCT áp thuế chống lẩn tránh phòng vệ thương mại tạm thời lên tới 27,83% đối với thép cán nóng (HRC) từ Trung Quốc có khả năng làm sụt giảm lưu lượng nhập khẩu mặt hàng này. Ngoài ra, chính sách thuế đối ứng từ Hoa Kỳ cũng đe dọa làm giảm kim ngạch xuất khẩu, gián tiếp làm giảm nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu đầu vào.

Chủ động kịch bản điều hành, ứng dụng AI để tối ưu hóa nguồn thu

Để bảo đảm chỉ tiêu pháp định trong bối cảnh giá dầu và chi phí vận tải biến động phức tạp, ngành Hải quan đang triển khai quyết liệt Chỉ thị số 3366/CT-CHQ với các giải pháp trọng tâm:

Công nghệ hóa quản lý: Tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào phân tích dữ liệu chuyên sâu nhằm phát hiện sớm các gian lận về trị giá hải quan và áp sai mã hàng; đồng thời mở rộng hệ thống thông quan điện tử 24/7 qua kết nối ngân hàng.

Xây dựng kịch bản linh hoạt: Chủ động bám sát điều hành thu theo từng địa bàn và từng nhóm hàng trọng điểm.

Siết chặt kỷ cương quản lý thuế: Tập trung rà soát, đôn đốc nợ thuế và áp dụng nghiêm các biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ đọng. Quy trình thủ tục hải quan và quản lý thuế sẽ được kiểm soát chặt chẽ, gắn chặt với trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu tại từng chi cục.

Những giải pháp đồng bộ và quyết liệt này được kỳ vọng sẽ giúp ngành Hải quan tối ưu hóa nguồn thu, bảo vệ vững chắc cân đối ngân sách và đảm bảo thực hiện nghiêm túc chính sách tài khóa của quốc gia trong tình hình mới.

PV.