Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự Hội nghị Thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số - Ảnh: VGP
Tăng trưởng tích cực nhưng áp lực rủi ro lớn
Theo báo cáo từ Bộ Công Thương, tính đến ngày 15/6/2026, kim ngạch xuất khẩu của nước ta đạt 239,9 tỷ USD, đạt mức tăng trưởng ấn tượng 21,4% so với cùng kỳ năm 2025. Nhóm Công nghiệp chế biến (điện tử, máy vi tính, linh kiện, điện thoại, giày dép...) tiếp tục giữ vai trò hạt nhân. Nhóm nông, lâm, thủy sản: Duy trì đà bứt phá nhờ chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng.
Tuy nhiên, bên cạnh bức tranh tăng trưởng, nền kinh tế đang phải đối mặt với 4 rủi ro lớn được Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng chỉ rõ:
- Độ mở của nền kinh tế Việt Nam quá cao.
- Phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu nguyên liệu và máy móc (dẫn đến cán cân thương mại có xu hướng chuyển từ xuất siêu sang nhập siêu).
- Thị trường xuất khẩu bị bó hẹp, tập trung vào một số đối tác chủ lực.
- Chưa tự chủ được chuỗi logistics và hệ thống vận tải quốc tế.
Đáng chú ý, khu vực FDI hiện vẫn chiếm gần 80% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi khối doanh nghiệp nội địa mới chỉ đóng góp khoảng 20%.
Doanh nghiệp "hiến kế" tháo gỡ các rào cản thương mại và logistics
Tại hội nghị, đại diện các địa phương và hiệp hội ngành hàng (dệt may, da giày, thủy sản, lương thực, thép, điện tử...) đã thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn và đề xuất các giải pháp thực tế:
Cải cách thủ tục và Thuế - Hải quan: Kiến nghị giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian hoàn thuế và thông quan; đơn giản hóa thủ tục nhập khẩu tại chỗ và gia công với khu chế xuất.
Ứng phó rào cản xanh (ESG, CBAM): Nhiều ý kiến bày tỏ quan ngại trước xu hướng gia tăng các rào cản thương mại, biện pháp phòng vệ thương mại và yêu cầu kỹ thuật tại các thị trường xuất khẩu lớn. Các hiệp hội đề nghị tăng cường công tác dự báo, cảnh báo sớm về thay đổi chính sách nhập khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ các quy định về xuất xứ hàng hóa, sở hữu trí tuệ, lao động, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng nhằm hạn chế nguy cơ bị điều tra chống lẩn tránh thuế hoặc gian lận xuất xứ.
Các hiệp hội cũng cho rằng chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng đối với hàng hóa xuất khẩu. Do đó cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, giảm phát thải, đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị),Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM),quy định chống phá rừng và các yêu cầu phát triển bền vững tại các thị trường nhập khẩu lớn.
Đối với ngành dệt may và da giày, doanh nghiệp kiến nghị tiếp tục cải cách thủ tục thuế và hải quan, rút ngắn thời gian hoàn thuế và thông quan; mở rộng diện doanh nghiệp ưu tiên; hoàn thiện cơ chế gia công giữa doanh nghiệp với khu chế xuất; đơn giản hóa thủ tục nhập khẩu nguyên liệu và nhập khẩu tại chỗ. Các hiệp hội đồng thời đề xuất có giải pháp phát triển nguồn nguyên liệu trong nước nhằm nâng cao khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới.
Đối với các ngành công nghiệp xuất khẩu chủ lực như thép, điện tử, dệt may và da giày, doanh nghiệp đề nghị hoàn thiện cơ chế phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, hỗ trợ đầu tư đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và tăng cường liên kết với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong lĩnh vực logistics, các hiệp hội kiến nghị ưu tiên phát triển hạ tầng logistics xanh, logistics số, vận tải đa phương thức và đội tàu vận tải biển quốc gia; đồng thời khai thác hiệu quả hệ thống cảng biển và trung tâm logistics nhằm giảm chi phí, nâng cao tính chủ động của chuỗi cung ứng phục vụ xuất khẩu.
Các doanh nghiệp đề xuất Chính phủ hỗ trợ cơ chế đầu tư công nghệ sạch, giảm phát thải để đáp ứng các quy định nghiêm ngặt về chống phá rừng, truy xuất nguồn gốc và biên giới carbon từ các thị trường lớn.
Phát triển hạ tầng cấp vùng: Lãnh đạo TP. Cần Thơ kiến nghị thành lập trung tâm logistics xuất khẩu cấp vùng tại ĐBSCL gắn liền với kho lạnh và vận tải đa phương thức. Trong khi đó, các trung tâm công nghiệp lớn như Hà Nội, Hải Phòng và Phú Thọ đề xuất cơ chế đặc thù phát triển logistics xanh, tăng tỷ lệ nội địa hóa và đẩy mạnh liên kết vùng.
Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu phát huy hiệu quả công tác xúc tiến thương mại, dự báo thị trường, cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại - Ảnh: VGP
Bộ, ngành chủ động "gỡ khó", đồng hành cùng doanh nghiệp
Để phản hồi các kiến nghị, đại diện lãnh đạo các Bộ ngành cam kết triển khai nhiều giải pháp chuyển đổi số và hỗ trợ tài chính:
Bộ Công Thương: Đã cắt giảm hơn 55% điều kiện kinh doanh (367/658 điều kiện),bãi bỏ 111 thủ tục hành chính và đơn giản hóa 177 thủ tục khác. Bộ Công Thương đã đưa vào vận hành nền tảng số quản lý và phát triển thị trường nước ngoài, tích hợp thông tin về các FTA, cơ hội mở cửa thị trường, quy định xuất nhập khẩu và dữ liệu từ hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài. Thời gian tới, Bộ sẽ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào nền tảng số quản lý thị trường nước ngoài để hỗ trợ doanh nghiệp tra cứu FTA. Đồng thời, Bộ đang xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và nghiên cứu xây dựng Luật Phòng vệ thương mại riêng biệt, tách khỏi Luật Quản lý ngoại thương nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh các vụ điều tra thương mại ngày càng gia tăng.
Bộ Tài chính: Tiếp tục thực hiện linh hoạt các chính sách gia hạn, điều chỉnh thuế (GTGT, TNDN, TNCN),tiền thuê đất và thuế xăng dầu. Khối Hải quan sẽ mở rộng diện doanh nghiệp ưu tiên và siết chặt kiểm soát gian lận xuất xứ. Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn cho biết thêm Bộ đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ tăng trưởng và ứng phó với các rủi ro thương mại.
Ngân hàng Nhà nước: Điều hành tỷ giá linh hoạt, hài hòa giữa ổn định vĩ mô và hỗ trợ xuất khẩu, tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp tiếp cận vốn tín dụng.
Đổi mới tư duy, lấy thị trường làm trung tâm
Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc biểu dương sự nỗ lực vượt khó của cộng đồng doanh nghiệp và các địa phương. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026–2030, Phó Thủ tướng yêu cầu toàn hệ thống chính trị tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm:
1. Cắt giảm mạnh mẽ thủ tục hành chính: Chính phủ đang quyết liệt thực hiện chương trình cải cách với mục tiêu cắt giảm khoảng 50% thủ tục hành chính và 50% chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Các bộ ngành phải phản ứng chính sách nhanh, loại bỏ các rào cản pháp lý và tình trạng thanh tra chồng chéo.
2. Thay đổi tư duy sản xuất và xuất khẩu: Chuyển từ "bán những gì mình có" sang "bán những gì thị trường cần", bám sát tín hiệu thị trường để định hướng sản xuất. Song song đó, cần đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào các đối tác truyền thống để mở rộng sang các thị trường tiềm năng mới như châu Phi, Trung Đông, Mỹ Latin và thị trường Halal.
3. Tiếp sức cho nội lực và các ngành hàng chủ lực: Tập trung nguồn lực hỗ trợ các doanh nghiệp, ngành hàng xuất khẩu có kim ngạch lớn và tạo thặng dư thương mại cao. Phải có giải pháp căn cơ phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực tự chủ để khối doanh nghiệp trong nước tăng dần tỷ trọng, bớt phụ thuộc vào khu vực FDI.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, thúc đẩy xuất khẩu không phải là nhiệm vụ riêng của ngành Công Thương mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Ông bày tỏ niềm tin rằng, với sự đồng lòng và quyết tâm cao, Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vững đà tăng trưởng, hoàn thành thắng lợi các mục tiêu kinh tế - xã hội đã đề ra.
PV.
