Văn hóa doanh nghiệp - nền tảng của sức cạnh tranh dài hạn
Sáng 13/10, tại Hà Nội, Báo Văn hóa phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME) tổ chức Diễn đàn Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề “Văn hóa doanh nghiệp - nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững”.
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh thông điệp: “Nếu kinh tế quyết định khả năng đi nhanh thì văn hóa quyết định khả năng đi xa”. Theo Thứ trưởng, trong môi trường kinh doanh nhiều biến động, văn hóa không chỉ là yếu tố tinh thần mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng quản trị, uy tín thương hiệu và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng khai mạc Diễn đàn.
Đặt trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 10/10/2023 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ doanh nhân Việt Nam trong thời kỳ mới, cùng Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam, việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp càng có ý nghĩa thiết thực. Đây không chỉ là yêu cầu về đạo đức kinh doanh mà còn là nền tảng để hình thành đội ngũ doanh nhân có bản lĩnh, trách nhiệm và khát vọng phát triển lâu dài.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng, các giá trị như liêm chính, thượng tôn pháp luật, giữ chữ tín, tôn trọng con người, trọng dụng nhân tài, khuyến khích đổi mới sáng tạo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có trách nhiệm cần được cụ thể hóa trong hoạt động hằng ngày. Đặc biệt, người đứng đầu phải nêu gương, nhất quán giữa lời nói và hành động, sẵn sàng nhận trách nhiệm và tiếp nhận phản biện.
Thực tế cho thấy, lợi thế cạnh tranh không chỉ được quyết định bởi vốn, công nghệ hay quy mô thị trường, mà còn đến từ cách doanh nghiệp giữ lời hứa với khách hàng, bảo đảm chất lượng sản phẩm và ứng xử khi phát sinh sai sót. Một doanh nghiệp chủ động minh bạch thông tin, khắc phục sự cố và thực hiện đầy đủ cam kết có thể phải chịu chi phí trước mắt, nhưng sẽ có thêm cơ hội củng cố niềm tin, duy trì quan hệ hợp tác và bảo vệ uy tín thương hiệu.
Phát biểu đề dẫn Diễn đàn, Tổng Biên tập Báo Văn hóa Nguyễn Anh Vũ cho rằng, văn hóa cần vượt ra ngoài những tuyên bố về giá trị cốt lõi, hoạt động gắn kết nội bộ hay nhận diện thương hiệu để hiện diện trong cách lãnh đạo ra quyết định, tổ chức công việc và đối xử với người lao động, khách hàng, đối tác. Theo ông, niềm tin, uy tín và đạo đức đều có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, trở thành nguồn lực giúp doanh nghiệp đứng vững trước biến động.
Chuyển hóa giá trị văn hóa thành lợi thế cạnh tranh
Từ góc độ quản trị, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam Hồ Anh Tuấn nhấn mạnh, văn hóa phải được nhận diện qua cách doanh nghiệp vận hành thực tế. Những vấn đề như giao hàng chậm, phối hợp thiếu hiệu quả giữa các bộ phận hay nhân sự giỏi rời đi không chỉ xuất phát từ hạn chế về nguồn lực mà còn có thể bắt nguồn từ cơ chế quản trị thiếu đồng bộ, đánh giá thiếu công bằng và môi trường làm việc chưa khuyến khích sự thẳng thắn.
Một doanh nghiệp tuyên bố coi trọng chất lượng nhưng chỉ đánh giá nhân viên theo sản lượng sẽ khó khuyến khích phát hiện, xử lý sai sót. Vì vậy, xây dựng văn hóa cần gắn với cơ chế phân công trách nhiệm, đánh giá hiệu quả công việc và tạo điều kiện để người lao động đóng góp sáng kiến. Khi các chuẩn mực được thực hiện nhất quán, doanh nghiệp có thể giảm chi phí phối hợp, hạn chế tranh chấp và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Ở góc độ đổi mới sáng tạo, Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ Chử Đức Hoàng cho rằng, doanh nghiệp cần chuyển tinh thần sáng tạo thành những quyết định có thể triển khai và đánh giá. Việc cải thiện chất lượng sản phẩm, tối ưu quy trình hay nâng cao trải nghiệm khách hàng đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho đổi mới, không nhất thiết đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn.
Đối với chuyển đổi số và ứng dụng AI, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa học hỏi, chia sẻ thông tin và xác định rõ trách nhiệm kiểm tra kết quả, phạm vi dữ liệu được sử dụng cũng như cách xử lý sai sót. Công nghệ chỉ thực sự tạo ra lợi thế khi được triển khai gắn với trách nhiệm, tính minh bạch và việc bảo vệ quyền lợi của khách hàng, người lao động.
Tại Diễn đàn, ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME, đề xuất bốn định hướng trọng tâm: đặt văn hóa ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển; đề cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu; xây dựng văn hóa học hỏi để làm chủ công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo; đồng thời kết nối các giá trị riêng của từng doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái văn hóa kinh doanh Việt Nam có bản sắc và sức cạnh tranh.
Ông cũng khuyến nghị mỗi doanh nghiệp lựa chọn một vấn đề văn hóa ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động để cải thiện, gắn với người chịu trách nhiệm, thời hạn thực hiện và tiêu chí đánh giá cụ thể. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, những quy tắc đơn giản, phù hợp nguồn lực nhưng được duy trì thường xuyên có thể tạo ra chuyển biến thiết thực trong quản trị và chất lượng dịch vụ.
Thông qua các phiên tham luận và thảo luận, Diễn đàn đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, hiệp hội, cơ sở đào tạo và cộng đồng doanh nghiệp nhằm chia sẻ kinh nghiệm, nhân rộng mô hình hiệu quả, thúc đẩy đổi mới quản trị và phát triển công nghiệp văn hóa.
Có thể thấy, khi được cụ thể hóa trong từng sản phẩm, hợp đồng, quan hệ lao động và quyết định kinh doanh, văn hóa không chỉ tạo nên bản sắc riêng mà còn trở thành lợi thế cạnh tranh bền vững. Xây dựng văn hóa doanh nghiệp vì thế cần được xem là một quá trình đầu tư dài hạn, giúp doanh nghiệp Việt Nam củng cố niềm tin thị trường, nâng cao hiệu quả quản trị, thích ứng với công nghệ mới và khẳng định vị thế trong nền kinh tế hội nhập.
Thu Hằng
