Trước những thay đổi nhanh chóng trong hành vi mua sắm, các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam đang tăng tốc chuyển đổi theo hướng bền vững từ bao bì, năng lượng đến vận hành hệ thống nhằm bắt nhịp với nhu cầu tiêu dùng mới.
Từ tháng 4/2026, Central Retail Việt Nam chính thức áp dụng 100% túi phân hủy sinh học tại các hệ thống siêu thị như GO!, Tops Market, Mini go! trên toàn quốc. Theo đó, từ thời điểm này, túi phân hủy sinh học (túi môi trường) tại quầy thu ngân của các siêu thị sẽ có phí từ 500 đồng/túi. Thông qua việc thu phí này, Central Retail Việt Nam khuyến khích người tiêu dùng chung tay bảo vệ môi trường bằng cách mang theo túi riêng hoặc dùng thùng giấy miễn phí tại siêu thị để tránh phát sinh phí túi đựng hàng. Tại khu vực thực phẩm tươi sống, các siêu thị đã thay thế khay xốp bằng khay bã mía và khay sinh học; các loại hộp đựng trái cây cũng được chuyển sang sử dụng nhựa tái chế.
Những thay đổi này hướng đến giảm tác động môi trường và nâng cao hình ảnh thương hiệu trong mắt người tiêu dùng. Ngoài việc thay đổi bao bì, doanh nghiệp cũng triển khai nhiều biện pháp để tiết giảm lượng điện năng tiêu thụ, giảm phát thải khí nhà kính, coi đó là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn gắn với phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội.
Hoặc tại Saigon Co.op, thương hiệu này thường xuyên tổ chức các chương trình kích cầu tiêu dùng xanh như "Gia đình Việt - Đại sứ xanh" định kỳ hàng năm, với nhiều mặt hàng xanh khuyến mãi, hoạt động hoạt náo tại điểm bán… nhận được sự hưởng ứng của người tiêu dùng. Trong những năm qua, hệ thống ưu tiên đặc biệt cho sản phẩm thân thiện môi trường, hỗ trợ doanh nghiệp qua khu trưng bày riêng, chính sách khuyến mãi xanh, quảng bá thương hiệu xanh và truyền thông minh bạch, nhằm kết nối niềm tin giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, lan tỏa lựa chọn sống xanh đến cộng đồng.
Sự chuyển dịch của các doanh nghiệp bán lẻ đã kéo theo sự thay đổi trong hành vi của người tiêu dùng. Dễ dàng nhận thấy, người tiêu dùng Việt ngày càng quan tâm đến yếu tố môi trường khi lựa chọn sản phẩm. Không chỉ chú trọng chất lượng, họ còn đặt ra yêu cầu cao hơn về nguồn gốc, mức độ an toàn và tác động lâu dài đến sức khỏe cũng như môi trường. Tại các siêu thị, chợ truyền thống, số lượng khách hàng mang túi cá nhân đi mua sắm tăng rõ rệt. Nhiều khách hàng sẵn sàng trả chi phí thêm cho các “sản phẩm xanh”, cho thấy nhận thức của người tiêu dùng đang dần thay đổi và có xu hướng nhân rộng. Đây chính là cơ hội lớn cho các doanh nghiệp bán lẻ trong việc chuyển đổi chuỗi cung ứng, góp phần thúc đẩy tiến trình tái cấu trúc thị trường bán lẻ theo hướng hiện đại và thân thiện với môi trường.
Tuy nhiên, hệ thống phân phối bán lẻ trong nước vẫn tồn tại những điểm nghẽn nhất định. Hệ thống bán lẻ hiện đại (như siêu thị, cửa hàng tiện lợi) đang phát triển nhanh nhưng kênh phân phối truyền thống vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tiêu dùng hàng ngày. Do vậy, việc đồng bộ các tiêu chuẩn xanh hoặc giảm sử dụng bao bì nhựa gặp không ít khó khăn. Chưa kể, sự bùng nổ của thương mại điện tử khiến lượng bao bì nhựa, túi chống sốc, rác thải phát sinh từ hoạt động giao hàng gia tăng nhanh chóng, đòi hỏi doanh nghiệp bán lẻ cần xây dựng mô hình logistics và đóng gói thân thiện với môi trường hơn để không bị “bật ra” khỏi chuỗi cung ứng.
Thêm vào đó, yếu tố giá cả vẫn đang giữ vai trò quyết định đối với số đông người tiêu dùng. Tuy có nhiều khách hàng ưu tiên lựa chọn các sản phẩm thân thiện với môi trường nhưng đó là khi mức giá chênh lệch không quá lớn so với hàng hóa thông thường. Điều này cho thấy việc tái cấu trúc thị trường bán lẻ theo hướng “xanh hóa” cần được hiện thực hóa bằng việc mở rộng quy mô sản xuất xanh trong các ngành kinh tế gắn với tối ưu chi phí của doanh nghiệp.
Nhận diện rõ những yêu cầu này, cơ quan quản lý Nhà nước đã và đang triển khai nhiều định hướng, chính sách mang tính dài hạn. Đáng chú ý là Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được phê duyệt theo Quyết định số 2326/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Theo Chiến lược, Việt Nam phát triển thị trường bán lẻ văn minh, hiện đại, đồng bộ và bền vững. Đáng chú ý, Chiến lược đề ra mục tiêu phát triển thị trường bán lẻ gắn với xu thế phát triển của thương mại điện tử và ứng dụng các thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư; khuyến khích phát triển các loại hình thương mại dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để hiện đại hóa thị trường bán lẻ trong bối cảnh chuyển đổi số.
Để thúc đẩy quá trình tái cấu trúc, Chính phủ khuyến khích các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia phát triển thị trường bán lẻ theo những hình thức và quy mô thích hợp; hình thành lực lượng phân phối nòng cốt trong nước thông qua những ưu đãi bước đầu về cơ chế, chính sách tài chính và đất đai. Hình thành các tập đoàn/doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực phân phối, chủ yếu là doanh nghiệp nội địa, bao gồm cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó xác định các doanh nghiệp tư nhân là lực lượng nòng cốt tạo nên động lực quan trọng, đóng góp vào sự phát triển của thị trường. Bên cạnh đó, khuyến khích và hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã thương mại, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh tham gia thị trường bán lẻ.
Loại hình kinh doanh bán lẻ được chủ trương đa dạng hóa, nhất là những loại hình có khả năng gắn kết và thúc đầy phát triển sản xuất trong nước phù hợp với quá trình hội nhập của Việt Nam. Cùng với đó, tập trung phát triển mạnh các loại hình kinh doanh thương mại hiện đại như thương mại điện tử, sàn giao dịch điện tử dựa trên nền tảng số hóa; phát triển đa dạng các phương thức bán lẻ, trong đó đặc biệt chú trọng phương thức bán lẻ đa kênh (Omnichannel),bán lẻ qua điện thoại di động, truyền hình, qua các ứng dụng mạng xã hội dựa trên mội trường mạng internet... đáp ứng yêu cầu và xu hướng mua sắm của người tiêu dùng trong tương lai.
Chiến lược đặt mục tiêu từ nay đến năm 2030, phát triển đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng thương mại bán lẻ, trước mắt cần kết hợp hài hòa, hợp lý giữa kết cấu hiện đại và truyền thống, phù hợp với tính chất và trình độ, quy mô, triển vọng phát triển của từng địa bàn, khu vực thị trường.
Các doanh nghiệp bán lẻ được khuyến khích điều chỉnh chiến lược sản xuất và phân phối. Việc xây dựng các chuỗi cung ứng minh bạch, thân thiện với môi trường, cùng với việc phát triển các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn xanh sẽ là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường nội địa. Trên thực tế, không phải doanh nghiệp nào cũng đủ nguồn lực để theo đuổi quá trình chuyển đổi xanh. Việc thay đổi bao bì, đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng hay xây dựng chuỗi cung ứng thân thiện môi trường đều đòi hỏi chi phí lớn, trong khi biên lợi nhuận ngành bán lẻ vốn không cao. Đây sẽ là thách thức đáng kể, nhất là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Có thể thấy, tái cấu trúc thị trường bán lẻ giờ không còn là lựa chọn mang tính dài hạn mà là yêu cầu cấp thiết của nền kinh tế. Khi hệ thống phân phối được tổ chức lại theo hướng hiện đại, chi phí được tối ưu, công nghệ được ứng dụng rộng rãi và sức mua được củng cố, thị trường nội địa sẽ có điều kiện phát huy vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Trong bối cảnh xuất khẩu ngày càng chịu nhiều sức ép thì việc xây dựng một thị trường bán lẻ xanh, hiện đại và có khả năng thích ứng cao sẽ giúp các doanh nghiệp trong nước tiêu thụ hàng hóa thuận lợi. Đây cũng là nền tảng quan trọng để nền kinh tế nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động bên ngoài, đồng thời chủ động tạo dựng nền móng cho tăng trưởng dựa trên nội lực./.
Mai Thanh
