Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu Hà Quang Trung phát biểu khai mạc Hội nghị.

Hội nghị được tổ chức nhằm xác định định hướng phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh Lai Châu gắn với chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu; đồng thời đánh giá tiềm năng, lợi thế của các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, đặc biệt là cây dược liệu và sâm Lai Châu, qua đó đề xuất giải pháp nâng cao giá trị gia tăng và phát triển chuỗi giá trị từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ.

Hội nghị tập trung thảo luận ba nhóm nội dung trọng tâm gồm: phát triển nông nghiệp hàng hóa và dược liệu theo hướng kinh tế xanh; nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực thông qua vùng nguyên liệu, chế biến sâu, logistics, truy xuất nguồn gốc và thương hiệu; tăng cường liên kết, thu hút đầu tư giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.

Nền tảng tiềm năng và định hướng chuyển đổi sang nông nghiệp xanh

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu Hà Quang Trung nhấn mạnh, đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của các cơ quan Trung ương, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhiều tổ chức trong và ngoài nước đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đặc biệt là định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh.

Theo lãnh đạo tỉnh, với điều kiện tự nhiên ưu đãi, cảnh quan đặc sắc và bản sắc văn hóa đa dạng, Lai Châu có tiềm năng lớn để phát triển nông nghiệp. Nếu được đầu tư và khai thác hiệu quả, địa phương có thể phát triển nhiều sản phẩm nông nghiệp, dược liệu xanh có giá trị cao, đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Thời gian qua, tỉnh đã từng bước khôi phục và phát triển nhiều sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao như gạo Séng Cù, gạo Tẻ Râu; đồng thời mở rộng các loại cây trồng có giá trị kinh tế như cao su, chè, mắc ca, quế và sâm Lai Châu. Song song đó, Lai Châu cũng đẩy mạnh khai thác tiềm năng nuôi trồng thủy sản trên lòng hồ các công trình thủy điện lớn.

Đáng chú ý, tỉnh Lai Châu xác định phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh là một trong những khâu đột phá để triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách đã ban hành. Trọng tâm là khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế và thu hút nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước vào lĩnh vực nông nghiệp.

Theo ông Nguyễn Thành Đồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu có diện tích trên 9.000 km², với hơn 500.000 ha rừng và 16.000 ha mặt nước, hình thành nhiều tiểu vùng khí hậu phù hợp phát triển các sản phẩm đặc hữu như chè, lúa đặc sản, thủy sản nước lạnh và dược liệu dưới tán rừng. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển nông nghiệp xanh gắn với du lịch sinh thái.

Nhờ triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ từ xử lý chất thải, cải tạo đất đến áp dụng tiêu chuẩn sản xuất an toàn, nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung đã hình thành, góp phần tăng thu nhập và chuyển dịch tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp.

Đến năm 2025, toàn tỉnh có hơn 520 ha sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, nhiều diện tích áp dụng VietGAP, hữu cơ; trên 3.000 ha lúa ứng dụng kỹ thuật tiên tiến; 33% trang trại xử lý chất thải hiệu quả. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong phát triển nông nghiệp xanh tại địa phương.

Điểm nghẽn và giải pháp phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp - dược liệu

Trong khuôn khổ chương trình, nhiều biên bản ghi nhớ hợp tác đã được ký kết giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đối tác nhằm thúc đẩy phát triển vùng nguyên liệu, chuyển giao công nghệ, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, dược liệu.

Mặc dù sở hữu nhiều lợi thế, quá trình phát triển nông nghiệp hữu cơ và kinh tế xanh tại Lai Châu vẫn đối mặt với không ít điểm nghẽn. Theo ông Phạm Văn Duy, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, quy mô sản xuất hữu cơ hiện còn nhỏ so với tiềm năng. Diện tích áp dụng tiêu chuẩn hữu cơ chỉ hơn 40 ha, chiếm chưa đến 10% tổng diện tích sản xuất an toàn.

Để khắc phục, cần ưu tiên phát triển vùng sản xuất tập trung gắn với các sản phẩm chủ lực như chè, dược liệu và lúa đặc sản; xây dựng vùng nguyên liệu đi kèm mã số vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, phải tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị với sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường.

Bên cạnh đó, yêu cầu nâng cao quản lý chất lượng, mở rộng thị trường tiêu thụ thông qua hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử và xuất khẩu cũng được đặt ra như một giải pháp quan trọng.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, ông Phan Quang Minh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y nhấn mạnh định hướng phát triển theo hướng “hiện đại – tuần hoàn – số hóa và bền vững”. Trọng tâm là phát triển chăn nuôi tập trung, an toàn sinh học và giảm phát thải, đồng thời tổ chức lại sản xuất đối với chăn nuôi nông hộ theo hướng liên kết chuỗi giá trị.

Lai Châu được đánh giá còn nhiều dư địa để phát triển chăn nuôi tập trung nhờ quỹ đất rộng và điều kiện tự nhiên phù hợp. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, cần đầu tư đồng bộ hạ tầng điện, nước, giao thông và hạ tầng số cho các vùng chăn nuôi.

Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, ông Nguyễn Quang Tin cho rằng chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao là trụ cột quan trọng trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, hiện nay việc triển khai còn chưa đồng đều, quy mô nhỏ, hạ tầng số và dữ liệu ngành còn thiếu đồng bộ, liên kết chuỗi yếu.

Giải pháp được đưa ra là xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp số, phát triển cơ sở dữ liệu lớn, ứng dụng các công nghệ như IoT, trí tuệ nhân tạo; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu giống, công nghệ sinh học và chế biến sâu, kết hợp hoàn thiện cơ chế chính sách thu hút doanh nghiệp và hỗ trợ hợp tác xã.

Sâm Lai Châu - hạt nhân chiến lược cho kinh tế xanh và tăng trưởng bền vững

Trong bức tranh tổng thể phát triển nông nghiệp xanh của Lai Châu, dược liệu – đặc biệt là sâm Lai Châu – được xác định là ngành hàng chiến lược có khả năng tạo đột phá.

Lai Châu hiện có khoảng 23.070 ha dược liệu với nhiều loài giá trị như sâm Lai Châu, đảng sâm, đương quy, quế, thảo quả, sa nhân… Trong đó, sâm Lai Châu được đánh giá là dược liệu quý, có tiềm năng lớn nhưng diện tích trồng còn nhỏ, sản lượng thấp, chưa đáp ứng nhu cầu thị trường.

Lợi thế nổi bật của Lai Châu là diện tích rừng tự nhiên chiếm tới 95,5%, hệ sinh thái đa dạng và nhiều vùng khí hậu khác nhau phù hợp với các loài dược liệu quý. Cùng với đó là tri thức bản địa của đồng bào dân tộc và tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, tạo điều kiện nâng cao giá trị sản phẩm.

Để phát triển mạnh sâm Lai Châu, cần quy hoạch vùng trồng tập trung, bảo tồn nguồn gen quý, mở rộng trồng trên đất nông nghiệp phù hợp, đồng thời đẩy mạnh chế biến sâu và xây dựng thương hiệu gắn với bản sắc địa phương.

Theo các nghiên cứu khoa học, sâm Lai Châu có hàm lượng hoạt chất cao, nhiều chỉ tiêu vượt trội so với các loại dược liệu khác, tạo cơ sở để phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe giá trị cao. Đồng thời, việc xây dựng tiêu chuẩn chất lượng riêng được xem là cần thiết để kiểm soát thị trường và tạo nền tảng pháp lý cho phát triển bền vững.

Thị trường dược liệu và sản phẩm từ sâm trên thế giới đang tăng trưởng mạnh, với quy mô dự báo đạt 430 tỷ USD vào năm 2028. Trong khi đó, nhu cầu nguyên liệu y học trong nước mới đáp ứng khoảng 25%, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn.

Định hướng phát triển sâm Lai Châu không chỉ dừng ở việc bán nguyên liệu thô mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái sản phẩm đa dạng như thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, đồ uống… gắn với thương hiệu và giá trị gia tăng cao.

Cùng với đó, mô hình trồng sâm dưới tán rừng được xem là giải pháp “giữ rừng bằng kinh tế”, vừa nâng cao giá trị rừng, vừa tạo việc làm tại chỗ và hạn chế di cư lao động.

Tạo động lực tăng trưởng mới từ liên kết, đầu tư và tổ chức lại sản xuất

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị (bìa phải) tham quan gian hàng trong khuôn khổ Hội nghị vào chiều 23/4/2026.

Một trong những nội dung quan trọng được nhấn mạnh tại hội nghị là vai trò của liên kết và thu hút đầu tư trong phát triển nông nghiệp xanh. Tỉnh Lai Châu đã ban hành nhiều cơ chế chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, đồng thời cam kết đồng hành để đảm bảo tính bền vững của các liên kết vùng nguyên liệu.

Các doanh nghiệp cũng bày tỏ sự quan tâm lớn tới tiềm năng của Lai Châu, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp phục vụ xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.

Bên cạnh đó, nhiều dự án nông, lâm nghiệp quy mô lớn đã được trao quyết định chủ trương đầu tư, tập trung vào phát triển rừng, vùng nguyên liệu, chăn nuôi công nghệ cao… góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Theo đó, phát triển nông nghiệp phải gắn với chất lượng, giá trị gia tăng, bảo vệ môi trường và đáp ứng các tiêu chuẩn thị trường ngày càng cao.

Thứ trưởng khẳng định, nông nghiệp hàng hóa và dược liệu dưới tán rừng sẽ là hai lĩnh vực có dư địa lớn để tạo động lực tăng trưởng mới cho Lai Châu. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, địa phương cần tập trung vào những sản phẩm có lợi thế, có thị trường và có khả năng tổ chức thành chuỗi giá trị bền vững, thay vì phát triển dàn trải.

Đồng thời, cần tổ chức lại sản xuất theo tiểu vùng sinh thái, xây dựng các chuỗi liên kết thực chất giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; lấy chế biến, bảo quản và xây dựng thương hiệu làm khâu đột phá; phát triển nông nghiệp gắn với bảo vệ tài nguyên đất, nước, rừng và môi trường.

Với những định hướng chiến lược, giải pháp đồng bộ và sự tham gia của nhiều thành phần, Lai Châu đang từng bước định hình một mô hình nông nghiệp xanh, hiện đại, đa giá trị. Trong đó, dược liệu – đặc biệt là sâm Lai Châu – không chỉ là lợi thế tự nhiên mà còn là chìa khóa để mở ra con đường phát triển bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân và tạo dựng vị thế mới cho nông nghiệp địa phương trong bối cảnh kinh tế xanh toàn cầu.

Trong khuôn khổ chương trình, nhiều biên bản ghi nhớ hợp tác đã được ký kết giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đối tác nhằm thúc đẩy phát triển vùng nguyên liệu, chuyển giao công nghệ, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, dược liệu. Bên cạnh đó, khu trưng bày sản phẩm OCOP, nông sản chủ lực và sản phẩm xanh của Lai Châu đã thu hút sự quan tâm của đại biểu, nhà đầu tư và người dân./.

Thu Trang