Đây là vấn đề được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp trao đổi tại Diễn đàn “Chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam”, tổ chức ngày 18/9. Diễn đàn tạo không gian kết nối giữa cơ quan quản lý, chuyên gia, hiệp hội, ngân hàng và cộng đồng doanh nghiệp, góp phần triển khai các mục tiêu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia theo Nghị quyết 02/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ.

Các đại biểu trao đổi tại Phiên 3: Tọa đàm - Đối thoại

Dịch chuyển chuỗi cung ứng: Cơ hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi doanh nghiệp đủ năng lực

Chia sẻ tại diễn đàn, ThS. Nguyễn Anh Dương, Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, cho biết Việt Nam tiếp tục đạt kết quả tích cực trong thu hút FDI. Năm 2025, Singapore dẫn đầu với 6,98 tỷ USD, tiếp đến là Trung Quốc 5,19 tỷ USD và Hàn Quốc 4,20 tỷ USD. Trong 8 tháng đầu năm 2026, các đối tác đầu tư chủ yếu gồm Singapore, Hàn Quốc, Hồng Kông, Malaysia, Trung Quốc và Nhật Bản.

Dòng vốn FDI, đặc biệt từ khu vực Đông Á và Thái Bình Dương, tiếp tục tạo động lực cho tăng trưởng, xuất khẩu và kết nối kinh tế. Quan trọng hơn, quá trình này mở ra khả năng hình thành các hệ sinh thái sản xuất, logistics và cung ứng mới tại Việt Nam.

Song, việc thu hút được dòng vốn FDI mới chỉ là điều kiện ban đầu. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng doanh nghiệp Việt tham gia vào hệ sinh thái sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia. Nếu doanh nghiệp trong nước chỉ đảm nhận những công đoạn đơn giản, giá trị gia tăng thấp, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng khó tạo ra tác động lan tỏa tương xứng đối với nền kinh tế.

Ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Xúc tiến Xuất khẩu VIETGO, cho rằng cần phân biệt rõ giữa “cơ hội” và “đơn hàng”. Việc nhà mua hàng quốc tế quan tâm đến Việt Nam mới chỉ mở ra cơ hội; để chuyển thành hợp đồng, doanh nghiệp phải có năng lực báo giá, sản xuất, kiểm soát chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn, thanh toán và giao hàng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt, trong đó công nghiệp hỗ trợ chính là một trong những nền tảng quan trọng để biến sự quan tâm của thị trường thành năng lực cung ứng thực tế.

Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý, hệ thống cảng biển, khả năng kết nối các tuyến hàng hải quốc tế và mạng lưới FTA như CPTPP, EVFTA, UKVFTA, RCEP. Tuy nhiên, lợi thế về thị trường và vị trí chỉ phát huy đầy đủ khi được bổ trợ bằng năng lực sản xuất, công nghệ, tiêu chuẩn và hệ thống nhà cung ứng trong nước.

Phát triển công nghiệp hỗ trợ để thu hút sự tham gia và làm chủ chuỗi giá trị

Theo TS. Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương),sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt những bước tiến đáng kể về quy mô và năng lực của nền kinh tế. GDP danh nghĩa năm 2025 đạt khoảng 514 tỷ USD; 6 tháng đầu năm 2026, GDP tăng 8,18%. Chỉ số sản xuất công nghiệp 8 tháng tăng 11,9%, trong đó ngành chế biến, chế tạo tăng 12,5%.

Những kết quả này cho thấy công nghiệp tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra không chỉ là tăng quy mô sản xuất mà còn phải gia tăng phần giá trị được tạo ra và giữ lại trong nền kinh tế Việt Nam.

Đáng chú ý, khu vực FDI hiện chiếm khoảng 79,9% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp trong nước chiếm khoảng 20,1%. Cơ cấu này cho thấy dư địa để doanh nghiệp Việt nâng cao mức độ tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu còn rất lớn.

TS. Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) phát biểu tại Diễn đàn

Trong bối cảnh đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ không đơn thuần là gia tăng số lượng doanh nghiệp sản xuất linh kiện, nguyên vật liệu hay sản phẩm đầu vào. Quan trọng hơn, đây là quá trình xây dựng năng lực cung ứng trong nước đủ sức kết nối với các tập đoàn đa quốc gia, từ đó tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt từng bước dịch chuyển từ vị trí nhà thầu phụ sang nhà cung ứng có năng lực và tiến tới làm chủ một số công đoạn trong chuỗi giá trị.

Khi hệ thống doanh nghiệp hỗ trợ phát triển, Việt Nam không chỉ nâng tỷ lệ nội địa hóa mà còn tăng khả năng hấp thụ công nghệ, hình thành mạng lưới nhà cung ứng nội địa và tạo hiệu ứng lan tỏa từ khu vực FDI sang khu vực doanh nghiệp trong nước. Đây cũng là cơ sở để thu hút dòng vốn FDI có chất lượng cao, bởi năng lực của hệ sinh thái công nghiệp trong nước ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng đối với quyết định đầu tư của các tập đoàn quốc tế.

Theo TS. Phạm Văn Quân, để thực hiện mục tiêu này cần đồng thời cải cách thể chế, hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư và đổi mới công nghệ; tăng cường liên kết FDI - doanh nghiệp Việt; thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển mạng lưới nhà cung ứng nội địa.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, bởi đây là “điều kiện đầu vào” để có thể tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu. Cùng với đó là yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, quản trị dữ liệu, nâng cao năng suất và sử dụng hiệu quả năng lượng.

Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 đặt mục tiêu nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp then chốt như điện tử, cơ khí, ô tô, dệt may và da giày, đồng thời định hướng xây dựng nền tảng dữ liệu số phục vụ quản lý chuỗi cung ứng. Đây được xem là cơ sở quan trọng để hình thành năng lực cung ứng đồng bộ, tăng tính kết nối giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI.

Từ góc độ doanh nghiệp, cơ hội lớn nhất của sự dịch chuyển chuỗi cung ứng không chỉ nằm ở việc có thêm đơn hàng, mà ở khả năng nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị. Muốn vậy, doanh nghiệp Việt cần chuyển từ tư duy “sản xuất để đáp ứng đơn hàng” sang chủ động đầu tư công nghệ, tiêu chuẩn, nhân lực và năng lực quản trị; từ sản xuất đơn lẻ sang tham gia hệ sinh thái; từ gia công sang cung ứng sản phẩm, linh kiện và giải pháp có giá trị gia tăng cao.

Trong tiến trình đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ là câu chuyện của riêng một nhóm doanh nghiệp, mà là nền tảng để nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Khi doanh nghiệp Việt đủ năng lực trở thành một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng, dòng vốn và đơn hàng quốc tế sẽ có thêm điều kiện tạo ra giá trị lan tỏa, góp phần củng cố vị thế của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.