Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ và nội địa hóa sản xuất ô tô, xe máy, sự xuất hiện của những rào cản pháp lý mới trong chuyển giao công nghệ đã trở thành tâm điểm chú ý của dư luận và cộng đồng doanh nghiệp. Trước những phản hồi từ các hiệp hội sản xuất và doanh nghiệp, Chính phủ Việt Nam đã rà soát và tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến Nghị định số 101 về chuyển giao công nghệ, nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế bền vững mà không làm đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nghị định số 101/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ đã đưa ra những danh mục kiểm soát nghiêm ngặt đối với tiêu chuẩn khí thải. Cụ thể, "công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải mức 5 (tương đương Euro 5)" và "công nghệ sản xuất, lắp ráp xe mô tô, xe gắn máy, động cơ xe mô tô, xe gắn máy tiêu chuẩn khí thải mức 4 (tương đương Euro 4)" là công nghệ thuộc Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao; "công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải từ mức 4 (tương đương Euro 4) trở xuống; công nghệ sản xuất, lắp ráp xe mô tô, xe gắn máy, động cơ xe mô tô, xe gắn máy tiêu chuẩn khí thải từ mức 3 (tương đương Euro 3) trở xuống" là công nghệ thuộc Danh mục công nghệ cấm chuyển giao.
Ảnh minh họa
Mặc dù mục tiêu của các quy định này là ngăn chặn việc đưa vào Việt Nam các công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường, nhưng việc áp dụng ngay lập tức đã tạo ra một cú sốc lớn đối với các nhà sản xuất. Các hiệp hội như Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) và Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) cùng hàng loạt doanh nghiệp lớn như Honda Việt Nam, TC Group đã đồng loạt gửi kiến nghị lên Chính phủ.
Các doanh nghiệp khẳng định ủng hộ chủ trương nâng cao tiêu chuẩn môi trường và kiểm soát công nghệ lạc hậu. Tuy nhiên, theo phản ánh, việc đưa công nghệ sản xuất, lắp ráp ô tô đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 5 vào danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao, đồng thời cấm chuyển giao công nghệ từ Euro 4 trở xuống đang tạo ra nhiều vướng mắc trong quá trình triển khai.
Theo VAMA, Euro 5 hiện vẫn là tiêu chuẩn khí thải cao nhất được áp dụng bắt buộc đối với ô tô sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu mới tại Việt Nam. Các doanh nghiệp đã đầu tư và triển khai theo đúng lộ trình của Chính phủ, vì vậy việc thay đổi quy định khiến doanh nghiệp gặp khó trong xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư.
Đáng chú ý, các hiệp hội đưa ra cảnh báo về nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng sản xuất. Khi việc chuyển giao công nghệ bị thắt chặt, các doanh nghiệp có thể phải đối mặt với khó khăn trong việc duy trì kế hoạch sản xuất kinh doanh đã được thiết lập từ trước. Về lâu dài, rào cản này có thể vô tình đẩy các doanh nghiệp từ vị thế đầu tư nâng cấp sản xuất, lắp ráp trong nước sang xu hướng nhập khẩu nguyên chiếc để tối ưu hóa chi phí. Đây là một kịch bản đi ngược lại với mong muốn xây dựng một nền công nghiệp ô tô tự chủ của quốc gia.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng nêu, việc cấm chuyển giao công nghệ Euro 4 trở xuống đối với ô tô cũng gây khó cho hoạt động xuất khẩu. Nhiều thị trường đang phát triển tại châu Phi hay Trung Đông hiện vẫn chấp nhận các sản phẩm tiêu chuẩn Euro 2 hoặc Euro 3. Nếu không được tiếp tục nhận chuyển giao các công nghệ này để sản xuất phục vụ xuất khẩu, doanh nghiệp Việt Nam sẽ tự đánh mất lợi thế cạnh tranh và cơ hội mở rộng thị trường quốc tế.
Trước những khó khăn sát sườn của doanh nghiệp, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã có chỉ đạo, yêu cầu các Bộ: Khoa học và Công nghệ, Xây dựng, Công Thương và Tư pháp phải khẩn trương phối hợp để rà soát, nghiên cứu kỹ các nội dung vướng mắc. Quan điểm của Chính phủ là phải chủ động hướng dẫn, kịp thời xử lý để không làm ảnh hưởng đến môi trường đầu tư.
Bộ Khoa học và Công nghệ đã được giao nhiệm vụ chủ trì, phối hợp với các bộ ngành liên quan để xem xét lại việc loại bỏ các công nghệ Euro 5 (ô tô) và Euro 4 (xe máy) khỏi danh mục hạn chế chuyển giao. Đồng thời, các cơ quan chức năng cũng đang nghiên cứu cơ chế đơn giản hóa thủ tục hành chính, đặc biệt là quy định về cấp phép đối với các hợp đồng chuyển giao công nghệ đã được ký kết trước khi Nghị định 101 có hiệu lực./.
PV.