Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, ngành dầu khí đứng trước yêu cầu kép: vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa tạo động lực phát triển công nghiệp, làm chủ công nghệ và thúc đẩy chuyển dịch xanh. Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực đầu tư và phát triển các chuỗi giá trị tích hợp được xác định là những chìa khóa để ngành bứt phá trong giai đoạn mới.
Từ bảo đảm an ninh năng lượng đến mở rộng không gian phát triển công nghiệp
Ngày 29/10, tại Diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đã cùng phân tích những cơ hội, thách thức và định hướng chiến lược của ngành dầu khí trong bối cảnh mới.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Đào Quang Bính, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh năng lượng nói chung và công nghiệp dầu khí nói riêng giữ vai trò như “mạch máu” của nền kinh tế, là nền tảng quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, ngành đang chịu sức ép từ sự suy giảm tự nhiên tại nhiều mỏ chủ lực, biến động địa chính trị và yêu cầu thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Theo TS Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, sửa đổi Luật Dầu khí không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác mà còn hướng tới mở rộng không gian phát triển cho toàn ngành. Dầu khí cần được nhìn nhận không đơn thuần là nguồn cung năng lượng, mà còn là nền tảng phát triển công nghiệp phụ trợ, khoa học - công nghệ và các dịch vụ kỹ thuật có giá trị gia tăng cao.
Thực tế, Việt Nam đã hình thành chuỗi hoạt động dầu khí tương đối toàn diện, từ thượng nguồn, trung nguồn đến hạ nguồn, bao gồm khai thác, công nghiệp khí, lọc hóa dầu, sản xuất điện, phân bón và dịch vụ kỹ thuật. Vấn đề đặt ra là phải nâng cao năng lực công nghệ, tăng cường liên kết giữa các khâu và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Năng lực của những doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật trong nước như PTSC cho thấy doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng vươn lên trong các lĩnh vực công nghệ cao, đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe của ngành năng lượng.
Ở góc độ kinh tế vĩ mô, TS Đặng Thu Hoài, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, đánh giá dầu khí có đóng góp đa chiều, từ cung ứng năng lượng, nguyên liệu sản xuất, ngân sách nhà nước đến tạo việc làm và phát triển kinh tế biển. Đặc biệt, hoạt động thăm dò, khai thác trên thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế còn góp phần khẳng định, bảo vệ chủ quyền biển đảo và quyền tài phán quốc gia.
Cùng với hoàn thiện khung pháp lý, việc phân cấp, phân quyền rõ ràng giữa Chính phủ, Bộ Công Thương và Petrovietnam được xem là điều kiện quan trọng để rút ngắn thủ tục, giảm độ trễ trong triển khai dự án, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của doanh nghiệp.
Petrovietnam mở rộng chuỗi giá trị, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng
Chia sẻ tại diễn đàn, ông Đặng Thanh Tùng, Phó Trưởng ban Chiến lược, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam),cho biết tập đoàn xác định năm định hướng chiến lược bổ trợ lẫn nhau, gồm: nâng cao hiệu quả hoạt động cốt lõi; phát triển chuỗi giá trị tích hợp; hình thành trung tâm công nghiệp - năng lượng; đầu tư có chọn lọc vào năng lượng mới; đẩy mạnh khoa học - công nghệ và nâng cao năng lực quốc tế.
Ông Đặng Thanh Tùng - Phó Trưởng ban Chiến lược, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam)
Trọng tâm trước mắt là duy trì sản lượng khai thác trong nước thông qua ứng dụng công nghệ, nâng cao hệ số thu hồi dầu và kéo dài vòng đời các mỏ hiện hữu, đặc biệt là mỏ nhỏ, mỏ cận biên. Song song, Petrovietnam tiếp tục mở rộng tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí ở nước ngoài, đồng thời ưu tiên nguồn lực cho các dự án trọng điểm như chuỗi khí - điện Lô B - Ô Môn.
Trong dài hạn, tập đoàn định hướng phát triển chuỗi khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG),xây dựng hệ sinh thái điện gió ngoài khơi, chuẩn bị năng lực tham gia các dự án điện hạt nhân theo nhiệm vụ được giao và nghiên cứu những nguồn năng lượng phát thải thấp như hydrogen, amoniac xanh.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, bài toán thể chế và huy động vốn có ý nghĩa quyết định. Theo ông Đặng Thanh Tùng, các dự án dầu khí và năng lượng thường đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi dài và chịu nhiều biến động về giá cả, công nghệ, thị trường. Do đó, doanh nghiệp cần cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý, hợp đồng bao tiêu và chính sách giá minh bạch, có khả năng dự báo. Đặc biệt, quy hoạch phải được tích hợp đồng bộ giữa nguồn cung, thị trường tiêu thụ, cảng, kho, đường ống và các khu công nghiệp.
Cùng với mục tiêu tăng trưởng, Petrovietnam cũng nghiên cứu các giải pháp giảm phát thải như thu giữ, lưu trữ CO₂; đồng đốt amoniac hoặc sinh khối tại các nhà máy nhiệt điện than, qua đó từng bước xanh hóa hoạt động sản xuất.
Thông điệp xuyên suốt từ diễn đàn là phát triển công nghiệp dầu khí không thể chỉ dựa vào khai thác tài nguyên, mà phải chuyển mạnh sang nâng cao hàm lượng công nghệ, phát triển công nghiệp chế biến và mở rộng các chuỗi giá trị năng lượng. Với nền tảng doanh nghiệp, nguồn lực và kinh nghiệm đã tích lũy, cùng một hành lang chính sách đủ minh bạch, đồng bộ, ngành dầu khí có cơ hội trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao vị thế công nghiệp quốc gia.
PV