Hành trình hiện thực hóa khát vọng phát triển, Thái Nguyên đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ từ lợi thế vị trí địa lý, công nghiệp và kết nối vùng thành năng lực cạnh tranh thực chất. Trong tiến trình đó, ngành Xây dựng giữ vai trò quan trọng trong tham mưu hoạch định không gian, tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng và tạo lập nền tảng để Thái Nguyên đi trước một bước, đón đầu các cơ hội đầu tư.
Tạo đột phá từ những công trình trọng điểm
Nhận thức rõ điều đó, trong 9 tháng đầu năm 2026, mặc dù khối lượng công việc lớn, nhiều quy định mới được ban hành và yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra những nhiệm vụ mới, Sở Xây dựng tỉnh Thái Nguyên đã bám sát chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và Bộ Xây dựng, tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, từng bước tạo lập nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
Một trong những kết quả nổi bật là công tác quy hoạch đô thị và nông thôn được đẩy mạnh sau sắp xếp đơn vị hành chính. Tỉnh đã ban hành danh mục dự án quy hoạch chung đối với 92/92 xã, phường; phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chung của 4 đô thị gồm đô thị trung tâm tỉnh, đô thị trung tâm phía Nam, đô thị trung tâm phía Bắc, đô thị mới loại III và 10 đô thị độc lập. Các quy trình lập quy hoạch đang tiếp tục được triển khai theo quy định. Cùng với đó, quy hoạch chung thành phố Sông Công và thành phố Thái Nguyên được điều chỉnh, cập nhật để phù hợp với yêu cầu tổ chức không gian phát triển trong tình hình mới. Việc xây dựng bản đồ GIS trong công tác lập quy hoạch đô thị đối với 100% đô thị loại II cũng cho thấy bước chuyển trong ứng dụng công nghệ số vào quản lý, cung cấp thông tin và nâng cao chất lượng điều hành.
Trong chiến lược phát triển đô thị, ngành Xây dựng đã tham mưu tỉnh triển khai Chương trình hành động số 35-CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW và Kết luận số 224-KL/TW của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam; đồng thời tham mưu thành lập Hội đồng điều phối phát triển đô thị thông minh cấp tỉnh. Công tác rà soát các tiêu chí đô thị loại I được thực hiện, với kết quả tỉnh đáp ứng 9/15 tiêu chí theo đánh giá hiện nay. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục xác định những nhiệm vụ cần ưu tiên, từng bước nâng cao chất lượng đô thị và năng lực cạnh tranh của địa phương.
Với vị trí cách sân bay quốc tế Nội Bài khoảng 50 km, cách trung tâm Hà Nội khoảng 75 km, đồng thời có khả năng kết nối bằng đường bộ, đường sắt và đường thủy với nhiều tỉnh, thành phố, Thái Nguyên sở hữu những điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp, logistics, dịch vụ và các đô thị vệ tinh. Tuy nhiên, lợi thế vị trí chỉ có thể phát huy đầy đủ khi được hỗ trợ bởi mạng lưới giao thông thông suốt, hạ tầng kỹ thuật đồng bộ và các khu vực phát triển được kết nối hiệu quả.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, Sở Xây dựng đã tham mưu thúc đẩy các dự án giao thông ưu tiên giai đoạn 2026–2030. Trong tổng số 14 dự án, có 11 dự án hoàn thành thủ tục chủ trương đầu tư, đạt 78,57%, vượt mục tiêu tối thiểu 60% đặt ra cho năm 2026. Đáng chú ý là dự án đầu tư xây dựng hoàn chỉnh cao tốc CT.07 đoạn Hà Nội – Thái Nguyên – Chợ Mới, với chiều dài 100,69 km. Đây là tuyến giao thông có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao năng lực kết nối, hỗ trợ vận chuyển hàng hóa, rút ngắn thời gian lưu thông và mở rộng khả năng liên kết giữa Thái Nguyên với Hà Nội cùng các địa phương trong khu vực.
Cùng với cao tốc CT.07, ngành Xây dựng tiếp tục theo dõi, phối hợp chuẩn bị và thúc đẩy tiến độ các dự án chiến lược như cao tốc Thái Nguyên – Lạng Sơn, đường Vành đai V – Vùng Thủ đô Hà Nội, cao tốc Chợ Mới – Bắc Kạn và Bắc Kạn – Cao Bằng, tuyến liên kết Thái Nguyên – Tuyên Quang. Mỗi công trình có phạm vi tác động riêng, nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là mở rộng không gian kinh tế, tăng cường liên kết vùng, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa và nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.
Ngành Xây dựng đang tập trung phối hợp giải quyết các vấn đề liên quan đến tuyến kết nối phía Tây Nam Khu công nghiệp Yên Bình 3 với đường 47 m, tuyến từ Quảng trường Vạn Xuân đi Đông Tam Đảo, Nhà máy nước Khu công nghiệp Thanh Bình và nhà lưu trú công nhân tại phường Vạn Xuân. Đây là những hạng mục cho thấy tư duy phát triển hạ tầng cần được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, lấy khả năng vận hành của toàn bộ không gian kinh tế – đô thị làm thước đo, thay vì chỉ đánh giá hiệu quả từng công trình riêng lẻ.
Tuy nhiên, để các dự án sớm chuyển từ kế hoạch sang thực tế, những khó khăn về nguồn vốn, giải phóng mặt bằng, tái định cư và di chuyển công trình kỹ thuật cần được xử lý quyết liệt. Việc một số dự án như cải tạo, nâng cấp ĐT.261, Quốc lộ 17, ĐT.266 và tuyến liên kết Thái Nguyên – Tuyên Quang còn gặp khó khăn về bố trí vốn cho thấy yêu cầu cấp thiết phải rà soát thứ tự ưu tiên, phân kỳ đầu tư hợp lý và chủ động nhận diện nguy cơ chậm tiến độ. Với vai trò cơ quan chuyên môn, Sở Xây dựng đã tiếp tục phối hợp với các sở, ngành, địa phương để tham mưu giải pháp tổng thể, bảo đảm nguồn lực được tập trung vào những công trình có tác động lan tỏa lớn.
Mạng lưới giao thông trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên được đầu tư xây dựng đồng bộ, tạo thuận lợi cho kết nối giao thương, thu hút các nguồn lực đầu tư
Hoàn thiện cơ chế, công khai danh mục, huy động đa dạng nguồn vốn, giảm áp lực cho đầu tư
Trong định hướng thời gian tới, Sở Xây dựng xác định tiếp tục hoàn thiện quy hoạch chung 14 đô thị theo điều chỉnh quy hoạch tỉnh, bảo đảm sự đồng bộ giữa quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn và quy hoạch ngành, lĩnh vực. Trong đó, đô thị trung tâm phía Nam, gồm 7 phường Bá Xuyên, Bách Quang, Sông Công, Phổ Yên, Phúc Thuận, Trung Thành, Vạn Xuân và xã Thành Công, được định hướng trở thành trung tâm đô thị – dịch vụ – công nghiệp vùng phía Nam của tỉnh.
Cùng với đó, phát triển đô thị thông minh, đô thị xanh được xác định là hướng đi quan trọng. Việc tích hợp các nội dung quy hoạch đô thị thông minh, xây dựng cơ sở dữ liệu số về phát triển đô thị và lập Chương trình phát triển đô thị tỉnh đến năm 2030 sẽ tạo nền tảng để nâng cao chất lượng quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên và chủ động ứng phó với những thách thức của quá trình đô thị hóa.
Trong lĩnh vực nhà ở, tỉnh đã chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời giao chủ đầu tư 22 dự án nhà ở xã hội với tổng quy mô trên 21.000 căn hộ. Có 13 dự án đã khởi công, 18 dự án đã được cấp giấy phép xây dựng và thi công xây dựng; 1.592 căn nhà ở xã hội đã hoàn thành, đạt 28% chỉ tiêu theo Kế hoạch phát triển nhà ở năm 2026 của tỉnh.
Muốn đi tắt, đón đầu dòng vốn đầu tư, Thái Nguyên đã chủ động xử lý những điểm nghẽn có thể làm gián đoạn quá trình triển khai dự án. Qua thực tiễn 9 tháng đầu năm, Sở Xây dựng xác định những vấn đề cần tập trung giải quyết gồm tiến độ lập và điều chỉnh quy hoạch; hạn chế về nguồn vốn đầu tư công; vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, tái định cư; tình trạng quá tải hệ thống thoát nước; sự thiếu đồng bộ của hạ tầng xử lý nước thải và khó khăn trong huy động nguồn vốn xã hội hóa.
Đối với hạ tầng kỹ thuật, việc huy động nguồn lực xã hội hóa cần đi kèm với cơ chế phù hợp, thông tin dự án minh bạch và phương án khai thác, vận hành khả thi. Những công trình cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải thường đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi chi phí bảo trì, vận hành không nhỏ. Vì vậy, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách, công khai danh mục dự án và nghiên cứu phương án huy động đa dạng nguồn vốn ngoài ngân sách, giảm áp lực cho đầu tư công nhưng vẫn bảo đảm lợi ích cộng đồng.
Đi trước một bước để mở rộng dư địa tăng trưởng
Cùng với đó, cải cách hành chính và chuyển đổi số phải tiếp tục được xem là công cụ trực tiếp cải thiện môi trường đầu tư. Trong 9 tháng đầu năm 2026, 100% hồ sơ thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của Sở Xây dựng đã được số hóa và xử lý trên Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính; việc tiếp nhận hồ sơ không phụ thuộc địa giới hành chính được triển khai. Đây là cơ sở để tiếp tục rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao tính minh bạch và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Phương châm “rõ việc, rõ phòng chủ trì, rõ lãnh đạo chỉ đạo, rõ tiến độ, rõ kết quả” cần được cụ thể hóa trong từng nhiệm vụ, từng dự án, gắn trách nhiệm với thời hạn hoàn thành. Cơ chế “Luồng xanh”, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu chuyên ngành với hệ thống IOC của tỉnh được triển khai hiệu quả hơn, hướng tới xử lý nhanh các vướng mắc thuộc thẩm quyền, đồng thời kịp thời tham mưu cấp có thẩm quyền giải quyết những vấn đề vượt thẩm quyền của ngành.
Thực hiện Đề án số 19-ĐA/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển đô thị và hạ tầng thiết yếu giai đoạn 2026–2030, ngành sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quy hoạch, phát triển đô thị bền vững, đẩy nhanh các dự án nhà ở xã hội, tăng cường quản lý thị trường bất động sản và đầu tư hạ tầng giao thông kết nối vùng. Những nhiệm vụ này cần được triển khai trong mối quan hệ hữu cơ, bảo đảm mỗi công trình hạ tầng đều gắn với một không gian phát triển cụ thể và mỗi quy hoạch đều hướng tới khả năng hiện thực hóa bằng các dự án khả thi.
Có thể khẳng định, lợi thế của Thái Nguyên không chỉ nằm ở vị trí địa lý hay nền tảng công nghiệp hiện có, mà còn ở khả năng tổ chức lại không gian phát triển, chủ động hoàn thiện hạ tầng và tạo lập môi trường đầu tư thuận lợi. Trong tiến trình ấy, Sở Xây dựng giữ vai trò tham mưu quan trọng, kết nối giữa tầm nhìn quy hoạch với các công trình cụ thể, giữa yêu cầu phát triển đô thị với nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.
Quy hoạch đi trước một bước, hạ tầng đồng bộ mở đường, thể chế thông thoáng khơi thông nguồn lực và quản trị hiện đại nâng cao hiệu quả – đó chính là những nền tảng để Thái Nguyên chủ động đón đầu cơ hội, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng và tạo động lực tăng trưởng bền vững. Khi mỗi tuyến đường được mở ra, mỗi khu đô thị được hình thành và mỗi công trình hạ tầng được đầu tư đúng hướng đều gắn với một chiến lược phát triển thống nhất. Không gian mới sẽ không chỉ được mở rộng về địa lý, mà còn được nâng tầm về chất lượng, năng lực cạnh tranh và triển vọng phát triển đang là bước đi mà Sở Xây dựng Thái Nguyên lựa chọn trong quá trình hội nhập của mình.
Tuấn Thành