Bắc Ninh: Từ nền tảng công nghiệp đến vị thế thành phố trực thuộc Trung ương

Lễ công bố Nghị quyết về thành lập Thành phố Bắc Ninh được tổ chức vào ngày 19/9

Dấu mốc của một quá trình phát triển

Ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, đã thông qua Nghị quyết số 39/2026/QH16 về việc thành lập thành phố Bắc Ninh. Theo Nghị quyết, thành phố Bắc Ninh được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Bắc Ninh. Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 20/9/2026.

Sự kiện này không phải là một bước đi đơn lẻ về tổ chức đơn vị hành chính, mà là kết quả của một quá trình chuẩn bị có tính chiến lược, gắn với định hướng phát triển lâu dài của địa phương. Trước đó, ngày 20/6/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 52-KL/TW, thống nhất chủ trương thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở địa giới hành chính tỉnh Bắc Ninh.

Kết luận của Bộ Chính trị đồng thời xác định định hướng xây dựng Bắc Ninh trở thành hình mẫu về thành phố xanh, thông minh, hiện đại, văn minh, giàu đẹp, mang đậm bản sắc văn hóa Kinh Bắc; phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng chủ yếu.

Định hướng phát triển công nghiệp hiện đại, công nghệ cao, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu; hình thành trung tâm công nghiệp điện tử, với trọng tâm là công nghiệp bán dẫn, sản xuất vi mạch, trí tuệ nhân tạo; đồng thời hoàn thiện hạ tầng giao thông và logistics đa phương thức cho thấy yêu cầu đối với Bắc Ninh trong giai đoạn mới không chỉ là mở rộng quy mô đô thị, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế.

Trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Bắc Ninh mới được hình thành trên cơ sở sắp xếp tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Giang. Trên nền tảng không gian phát triển mới, việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương tiếp tục mở ra một giai đoạn phát triển mới, đặt địa phương vào vị thế cao hơn trong cấu trúc đô thị, công nghiệp và kinh tế của khu vực phía Bắc.

Nền tảng kinh tế tạo thế và lực mới

Một trong những cơ sở quan trọng để Bắc Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới là nền tảng kinh tế được hình thành qua nhiều năm, đặc biệt trong công nghiệp chế biến, chế tạo và điện tử.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP của Bắc Ninh ước tăng 10,56%, đứng thứ 6 cả nước. Chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 19,51% so với cùng kỳ. Tổng giá trị xuất nhập khẩu ước đạt khoảng 106,4 tỷ USD, tiếp tục đưa Bắc Ninh vào nhóm địa phương có quy mô thương mại quốc tế lớn nhất cả nước.

Hoạt động thu hút đầu tư tiếp tục duy trì kết quả tích cực. Trong 6 tháng đầu năm, Bắc Ninh thu hút trên 9,86 tỷ USD vốn đầu tư quy đổi; riêng thu hút vốn FDI, tỉnh đứng thứ 4 cả nước tại thời điểm báo cáo.

Những con số trên cho thấy Bắc Ninh bước vào thời điểm chuyển đổi mô hình hành chính với một nền kinh tế có độ mở cao, công nghiệp phát triển mạnh và mức độ hội nhập sâu với thị trường quốc tế. Đây là thế và lực quan trọng để địa phương tiếp tục định vị mình trong chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu.

Tuy nhiên, chính quy mô phát triển cũng đặt ra những yêu cầu mới. Khi nền kinh tế có mức độ hội nhập ngày càng sâu, yêu cầu đối với Bắc Ninh không chỉ là thu hút thêm các dự án đầu tư, mà phải từng bước nâng cao giá trị gia tăng được tạo ra trên địa bàn; tăng cường năng lực của doanh nghiệp trong nước; phát triển công nghiệp hỗ trợ; thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa; đồng thời tạo điều kiện để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực thực chất của tăng trưởng.

Đây là bước chuyển có ý nghĩa đối với một địa phương vốn có lợi thế nổi bật về công nghiệp điện tử và thu hút FDI. Từ chỗ tập trung mở rộng quy mô sản xuất, bài toán đặt ra trong giai đoạn mới là làm thế nào để nâng cao hàm lượng công nghệ, tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tham gia sâu hơn của doanh nghiệp Việt Nam vào các chuỗi cung ứng.

Không gian phát triển rộng hơn, yêu cầu quản trị cao hơn

Việc thành lập thành phố Bắc Ninh trên toàn bộ địa giới hành chính tỉnh Bắc Ninh mở ra không gian phát triển mới, đồng thời tạo điều kiện để tổ chức lại không gian kinh tế, đô thị và hạ tầng theo hướng đồng bộ, liên kết và hiệu quả hơn.

Định hướng của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu xây dựng chính quyền đô thị tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính, kỷ luật, kỷ cương, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, kiến tạo phát triển; đồng thời bảo đảm sự phát triển hài hòa, cân đối giữa các khu vực trong thành phố.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Bắc Ninh đang đô thị hóa nhanh và có tốc độ phát triển công nghiệp cao. Không gian rộng hơn tạo thêm dư địa phát triển, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng yêu cầu về năng lực điều phối, quy hoạch và quản trị.

Một thành phố trực thuộc Trung ương không thể chỉ được đánh giá bằng tốc độ tăng trưởng GRDP, quy mô thu hút đầu tư hay số lượng khu công nghiệp. Chất lượng đô thị, khả năng kết nối hạ tầng, môi trường sống, giao thông, nhà ở, giáo dục, y tế, dịch vụ công và các thiết chế văn hóa - xã hội sẽ ngày càng trở thành những tiêu chí phản ánh trực tiếp chất lượng phát triển.

Bởi vậy, quá trình phát triển mới đòi hỏi Bắc Ninh phải giải quyết đồng thời nhiều mối quan hệ: giữa phát triển công nghiệp với bảo vệ môi trường; giữa đô thị hóa với chất lượng sống; giữa thu hút đầu tư với nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước; giữa mở rộng không gian đô thị với bảo tồn các giá trị văn hóa; giữa yêu cầu tăng trưởng nhanh với sử dụng hiệu quả các nguồn lực đất đai, hạ tầng và nhân lực.

Nếu quản trị tốt không gian mới, Bắc Ninh sẽ có điều kiện tạo lập một cấu trúc kinh tế - đô thị có tính liên kết cao hơn, khai thác tốt hơn lợi thế công nghiệp, dịch vụ, logistics và nguồn nhân lực.

Giữ “mạch nguồn Kinh Bắc” trong đô thị hiện đại

Nhiều tiết mục nghệ thuật đặc sắc được tổ chào mừng sự kiện

Ngày 19/9/2026, Bắc Ninh sẽ tổ chức Lễ công bố Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Bắc Ninh. Cùng ngày, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Mạch nguồn Kinh Bắc - Vươn cao thời đại” được tổ chức chào mừng sự kiện.

Thông điệp “Mạch nguồn Kinh Bắc - Vươn cao thời đại” không chỉ mang ý nghĩa của một chương trình nghệ thuật, mà còn gợi mở yêu cầu có tính lâu dài đối với quá trình phát triển của Bắc Ninh: hiện đại hóa nhưng không tách rời nền tảng văn hóa.

Trong định hướng của Bộ Chính trị, xây dựng thành phố Bắc Ninh giàu đẹp phải gắn với việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa Kinh Bắc. Đây không đơn thuần là câu chuyện bảo tồn di sản, mà còn là vấn đề tạo dựng bản sắc và sức hấp dẫn của một đô thị trong quá trình hội nhập.

Nếu được khai thác đúng hướng, các giá trị văn hóa có thể trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch, dịch vụ, công nghiệp văn hóa, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng không gian sống và sức hấp dẫn của thành phố đối với người dân, nhà đầu tư, chuyên gia và du khách.

Đó cũng là cách để Bắc Ninh tránh một nghịch lý thường gặp trong quá trình đô thị hóa: đô thị ngày càng hiện đại nhưng bản sắc ngày càng mờ nhạt. Với Bắc Ninh, yêu cầu đặt ra là phải tạo dựng một đô thị hiện đại trên nền tảng văn hóa Kinh Bắc, để văn hóa không đứng ngoài quá trình phát triển mà trở thành một bộ phận của chính quá trình phát triển.

Bước vào giai đoạn phát triển mới

Từ ngày 20/9/2026, khi Nghị quyết số 39/2026/QH16 có hiệu lực, các cơ quan, tổ chức, đơn vị gắn với địa danh “tỉnh Bắc Ninh” sẽ được đổi tên để hoạt động với địa danh “thành phố Bắc Ninh”. Các văn bản, giấy tờ liên quan đến địa danh tỉnh Bắc Ninh được ban hành trước ngày Nghị quyết có hiệu lực mà chưa hết hiệu lực hoặc thời hạn sử dụng vẫn tiếp tục được áp dụng theo quy định.

Đây là sự thay đổi về địa danh hành chính, nhưng ý nghĩa của sự kiện lớn hơn nhiều so với việc thay đổi tên gọi. Thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương bước vào một giai đoạn phát triển với yêu cầu cao hơn về chất lượng quản trị, năng lực cạnh tranh và khả năng tổ chức không gian phát triển.

Bắc Ninh đã có nền tảng quan trọng về công nghiệp, thương mại quốc tế và thu hút đầu tư. Thành phố mới có cơ hội tiếp tục phát huy những lợi thế đó để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, nhất là trong các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, vi mạch và trí tuệ nhân tạo theo định hướng của Trung ương.

Cùng với cơ hội là những yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng. Tăng trưởng phải đi cùng hiệu quả sử dụng nguồn lực; đô thị hóa phải đi cùng hạ tầng; phát triển công nghiệp phải gắn với môi trường; thu hút đầu tư phải gắn với nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước; chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực thực chất; hiện đại hóa phải song hành với bảo tồn bản sắc văn hóa.

Từ vị thế của một trung tâm công nghiệp lớn, Bắc Ninh đang hướng tới xây dựng một thành phố trực thuộc Trung ương có năng lực cạnh tranh, hạ tầng đồng bộ, quản trị hiện đại, môi trường sống chất lượng và bản sắc văn hóa được gìn giữ.

Thước đo của chặng đường mới vì thế không chỉ nằm ở quy mô kinh tế hay vị thế hành chính, mà ở khả năng chuyển hóa thế và lực đã tích lũy thành chất lượng phát triển, sức cạnh tranh dài hạn và những giá trị thiết thực hơn cho người dân, doanh nghiệp và cộng đồng.

 Tuấn Thành